Het verhaal van Herman Theodoor Chömpff

Generatie 5  Herman Theodoor Chömpff (betovergrootouders)

Een man van tegenstellingen.

 

In zijn korte leven, hij werd slechts 36 jaar, legde Herman Theodoor samen met zijn jongere broer Johannes Antonius (16-8), twee Hollandse jongens uit Amsterdam, de basis voor de Nederlands-Indische tak van de familie Chömpff. Samen gingen zij het avontuur tegemoet op 6 maart 1864. De Chömpff familie en naamgenoten verdwenen bijna uit de lage landen maar floreerden des te meer in het warme, zwoele Indië. En uiteindelijk zwierf vanuit Indië de familie Chömpff weer uit, een deel terugkomend naar Holland, een deel naar vergelijkbare warmer oorden zoals Californië en Australië. De Gordel van Smaragd voor altijd verlatend. Slechts één familielid met die naam bleef achter. Juliette Eugenie Chömpff woont nu nog in Bandung, waar zij getrouwd was met Djakaria Mardjuki.

Wie was nu Herman Theodoor Chömpff.

We zullen hem Theo noemen vanaf nu. Theo, was het vijfde kind van moeder Frederica de Swart en Petrus Chömpff. Zijn vader, Petrus, is militair en wel 2e luitenant-kwartiermeester bij de 8e afdeling infanterie, gestationeerd in Grave. Het is ook daar in Grave waar Theo wordt geboren op 18 december 1836. Zijn moeder komt uit Groningen waar ook drie oudere zusters en één oudere broer zijn geboren.
Petrus en Frederica moeten in de jaren tussen 1835 en 1839 in Grave hebben gewoond want op 14 juli 1838 wordt de oudere zus van Theo, Josephina Margaretha Frederika als overleden aangegeven. Theo zelf is dan 1½ jaar oud. Door het militaire bestaan van zijn vader, en de daaruit voortvloeiende legeringen, zien we vader Petrus vervolgens in Vlissingen opduiken in de archieven. Daar worden de 7e, 8e en 9e  en 10e kind geboren. Van de in totaal 10 geboren kinderen zullen alleen vier kinderen de volwassen leeftijd halen.
In de tijd van Vlissingen overlijden vier zonen allemaal op zeer jonge leeftijd. Als het jongste kindje van Petrus en Frederica ziek wordt in september 1846 besluit vader Petrus het kwartier waar hij is gelegerd zonder toestemming te verlaten. Petrus wil bij zijn gezin zijn en vreest dat zijn jongste zoon zal overlijden. Maar het leger bemerkt zijn desertie en arresteert hem op 13 oktober 1846. Hij wordt overgebracht naar het Provoosthuis te Middelburg. Een dag later overlijdt het zieke kindje in Vlissingen.
Theo is dan bijna 10 jaar oud.
Twee jaar verblijft vader Petrus in de gevangenis en na zijn vrijlating op 7 november 1848 verlaat hij het leger. Op 20 december 1848 zal het vonnis van desertie teniet worden gedaan door het Hoog-Militair Gerechtshof en Petrus wordt onschuldig verklaard.
Het gezin vertrekt dan naar Nijmegen en woont daar 3 jaar en ondertussen wordt Theo goudsmidsleerling. In 1851 keert vader Petrus met Frederica en het gezin naar Amsterdam terug en wonen ze in de Nieuwe Leliestraat 109. Theo is intussen 15 jaar oud geworden. Zijn religie is op dat moment katholiek. In de jaren daarna wordt het gezin geregistreerd op de Nieuwe Leliestraat 158 te Amsterdam en later weer in de Hasseltsteeg 27 en Egelantiersgracht 87 te Amsterdam. De religie is ondertussen weer Nederlands Hervormd geworden. De reden waarom is onduidelijk.
Wat gebeurt er in de jaren tussen 1853 tot 1861 met Theo.In 1853 is Theo 17 jaar en wanneer we weer wat van hem horen is het intussen 1861, als hij 25 jaar oud is. Want in dat jaar duiken recensies op van toneelstukken met toneelspeler Herman Theodoor Chömpff die in de Salon dès Varietés in de Amstelstraat optreedt.
Theo is ondertussen getrouwd met Susanna Pauline Stoete, de dochter van Jan Jacob Stoete¹en Susanne Pauline Bertini. Op 10 augustus 1861 wordt hun dochter Frederika Hermina geboren. Maar ook Theo’s dochter zal vroegtijdig overlijden. Precies een maand later overlijdt het kind in Zierikzee. Ook het tweede kind in dit huwelijk, een zoon genoemd naar zijn vader Petrus, wordt in 1862 geboren maar overlijdt ook op zeer jonge leeftijd.
¹Jan Jacob Stoete is op dat moment een welbekende toneelspeler en zelfs toneeldirecteur in Amsterdam. Bij het overlijden van Stoete, op zondag 19 maart 1882 te Groningen, roemt men zijn bijzondere kundigheid en noemt men hem de oudste toneelspeler tot dat moment.

Informatie via Wikipedia.

Salon des Variétés

Aquarel Salon des Variétés (rond 1891), door J.M.A. Rieke (1851-1899)


De Salon des Variétés is de naam van twee commerciële schouwburgen in Amsterdam in de negentiende eeuw. De Salon des Variétés aan de Nes (1839-1868) opgericht door Joseph Duport en de Salon des Variétés aan de Amstelstraat (1844-1895) opgericht door Nathan Judels en Pierre Boas. Allebei de theaters hadden dezelfde naam omdat ze volgens eenzelfde voor Amsterdam nieuw commercieel concept werkten. Er waren geen rangen zoals in andere schouwburgen, iedereen betaalde dezelfde entreeprijs, 75 cent ‘in vertering’ dwz inclusief consumptie, in de zaal mocht gedronken en gerookt worden. Het theaterprogramma bestond aanvankelijk uit vaudevilles, Franse blijspelen met zang naar het Nederlands vertaald.

Geschiedenis

De in 1839 opgerichte Salon des Variétés was vanaf 1843 onder de naam Grand Salon des Variétés, gevestigd in het door Nathan Judels enPierre Boas gebouwde pand op de hoek van Amstelstraat en de Paardenstraat. Het was het eerste variététheater van Amsterdam. In de periode van 1873 tot 1879 was Louis Bouwmeester directeur van het theater. Hij kreeg daar in 1861/1862 zijn eerste rollen. In mei 1873 maakte zijn zuster, Theo Mann-Bouwmeester, hier haar debuut in het historische drama Margot de bloemenverkoopster.
Enkele jaren later werd de Salon in 1878 overgenomen door het gezelschap van vader en zoon Gustave Prot. Na één seizoen besloten zij verder te gaan in Frascati in de Amsterdamse Nes. In 1880 was er wederom een overname van Salon des Variétés. George de Groot nam ditmaal de leiding op zich. Na het vertrek van de Nederlandse Toneelvereniging uit het theater, in 1895, werd het pand verkocht aan de eigenaar van brouwerij t Haantje. Hij verbouwde dit theater, het koffiehuis en naastgelegen hotel De Leeuw tot De Nieuwe Karseboom.

In het jaar 1861 verschijnt de naam Chömpff regelmatig in de krant ivm zijn rollen in toneelspel.

Nederlandsch-Indië

Maar dan is het stil rondom Herman Theodoor. Hij meldt zich samen met zijn broertje Johannes Anthonius  als vrijwillige fuselier voor het leger in Nederlandsch-Indië. De beloning lijkt aantrekkelijk en belooft voor de twee een nieuwe start. De bedoeling is om na een paar jaar dienst in Indië met een volle beurs naar Holland terug te keren. Via het koloniaal wervingsdepot te Harderwijk, het is dan 9 september 1863, zullen de twee met het schip de Helene en Anna naar Batavia varen. Op 6 maart 1864, geëmbarkeerd te Brouwershaven en op 29 juni 1864 gedebarkeerd te Batavia. De gage voor de uitzending is voor die tijd een behoorlijk hoog bedrag van f 300.

Voor Johannes Anthonius een uitkomst want hij is een berooide jongeling en kan het geld en de nieuwe start goed gebruiken.

25-08-1863 Pa Petrus betaalt de schulden van zijn zoon Johannes Anthonius niet!

Theo laat zijn vrouw Susanne Pauline Chömpff-Stoete achter in Amsterdam. Misschien is het overlijden van zijn kinderen de reden om naar Indië te vertrekken. Hoe dan ook, in Batavia aangekomen ontmoet hij niet lang daarna Helena Schwind en op 13-11-1867 wordt in Batavia Johannes Anthonius Schwind geboren. Later zal zijn naam gewijzigd worden in Chömpff.
Theo vernoemt zijn zoon met Helena naar zijn broertje Johannes Anthonius.
De reden dat de jongen niet direct Chömpff genoemd wordt moet in het feit liggen dat Theo nog steeds getrouwd was met Susanna Pauline Stoete die in Amsterdam achterbleef.

Herman Theodoor Chömpff, begonnen als goudsmidsleerling in Nijmegen en zilversmid maar bekend geworden als toneelspeler in Amsterdam zal als fuselier naar het verre Indië vertrekken en zijn geboorteland Holland nooit weer terugzien.

Met Helena Schwind heeft Theo nog een kind, dit keer een dochter genaamd Theodora.
Als Johannes Anthonius ongeveer 6 jaar oud is overlijdt zijn vader (36) in Ambarawa op 26 november 1873. Helena(30) blijft achter met haar twee kinderen en gaat weer terug naar Batavia.

6 jaar later zal zij dan in het huwelijk treden met Willem Laurens, op 12 april 1879. Zoon Johannes Anthonius is dan bijna 13 jaar oud.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *


vijf + = dertien